تاثیر حجامت در درمان هموروئید چقدر است؟

هموروئید یکی از شایع ترین مشکلات ناحیه مقعد و رکتوم است که میلیون ها نفر در سراسر جهان با آن دست و پنجه نرم می کنند. این مشکل که به زبان عامیانه به آن “بواسیر” گفته می شود، درد و سوزش زیادی ایجاد می کند و کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش می دهد. جالب است بدانید که طب سنتی از قرن ها پیش روش هایی برای مقابله با این مشکل داشته و یکی از موثرترین این روش ها حجامت است.

در این مقاله قصد داریم به صورت کامل و علمی بررسی کنیم که حجامت چگونه در درمان همورویید نقش ایفا می کند، مکانیسم اثر آن چیست و چه نکاتی را باید قبل و بعد از انجام آن رعایت کنید. در ادامه با کلینیک التیام نشیمنگاه همراه باشید.

تعریف علمی هموروئید

هموروئید به معنای متورم شدن و گشااد شدن غیر طبیعی شبکه وریدی ناحیه آنورکتال است. این وریدها در حالت طبیعی وظیفه کمک به کنترل دفع مدفوع را بر عهده دارند، اما وقتی تحت فشار مداوم قرار بگیرند، متورم شده و ایجاد مشکل می کنند.

علل ایجاد هموروئید

عوامل متعددی در ایجاد هموروئید نقش دارند:

• یبوست مزمن و زور زدن هنگام دفع: این مهم ترین عامل است. زور زدن مکرر باعث افزایش فشار داخل شکمی و فشار مستقیم بر ورید های ناحیه مقعد می شود.
• نشستن طولانی مدت: به ویژه نشستن روی سطوح سخت، جریان خون ناحیه لگن را مختل می کند.
• بارداری و زایمان: رشد جنین فشار زیادی بر وریدهای لگنی وارد می کند. همچنین تغییرات هورمونی دوران بارداری باعث شل شدن دیواره وریدها می شود.
• بلند کردن اجسام سنگین: این کار فشار داخل شکمی را به شدت افزایش می دهد.
• رژیم غذایی کم فیبر: فیبر ناکافی باعث سفت شدن مدفوع و دشواری دفع می شود.
• چاقی: اضافه وزن فشار مداومی بر وریدهای ناحیه لگن وارد می کند.
• عوامل ژنتیکی: ضعف ذاتی دیواره وریدها در بعضی افراد ارثی است.
• افزایش سن: با بالا رفتن سن، بافت های حمایت کننده وریدها ضعیف تر می شوند.

علایم هموروئید

• خونریزی بدون درد هنگام دفع (خون قرمز روشن)
• خارش و سوزش در ناحیه مقعد
• درد و ناراحتی به ویژه هنگام نشستن
• احساس برجستگی یا توده در ناحیه مقعد
• ترشح مخاطی
• احساس تخلیه ناکامل بعد از دفع

بخوانید: کلینیک درمان بواسیر با لیزر در تهران با فقط 4 میلیون

حجامت چیست؟

تعریف و تاریخچه

حجامت یکی از قدیمی ترین روش های درمانی در تاریخ بشر است که قدمت آن به بیش از 5000 سال می رسد. این روش در تمدن های مصر باستان، چین، یونان و ایران کاربرد گسترده ای داشته است. در طب اسلامی نیز حجامت جایگاه ویژه ای دارد و روایات متعددی از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) در مورد فواید آن نقل شده است.

واژه “حجامت” از ریشه عربی “حَجَمَ” به معنای “مکیدن” گرفته شده و به فرآیند خارج کردن خون از طریق ایجاد مکش بر سطح پوست اشاره دارد.

انواع حجامت

1. حجامت خشک

در این روش فقط بادکش روی پوست قرار می گیرد و با ایجاد خلأ، مکش ایجاد می شود. هیچ خراشی روی پوست ایجاد نمی شود و خونی خارج نمی شود. این روش بیشتر برای تسکین درد عضلانی و بهبود جریان خون موضعی استفاده می شود.

2. حجامت تر یا خونی

این روش شامل 3 مرحله است:

• ابتدا بادکش روی پوست قرار می گیرد و مکش ایجاد می شود (مرحله مکش اولیه)
• سپس بادکش برداشته شده و خراش های سطحی و کوچکی روی پوست ایجاد می شود (مرحله شرط)
• دوباره بادکش قرار داده می شود تا خون آلوده و مواد زائد از بدن خارج شود (مرحله استخراج)

3. حجامت لغزشی

در این روش ابتدا روغن روی پوست مالیده می شود و سپس بادکش با ایجاد مکش ملایم روی پوست حرکت داده می شود. این تکنیک شبیه ماساژ عمیق عمل می کند.

بخوانید: معجزه درمان بواسیر با عصاره‌ شاه‌ بلوط هندی + دستور مصرف

مکانیسم اثر حجامت از دیدگاه علم نوین

تحقیقات مدرن چندین مکانیسم را برای اثر بخشی حجامت شناسایی کرده اند:

• فعال سازی سیستم ایمنی: حجامت باعث تحریک سلول های ایمنی و افزایش تولید سایتوکاین های ضد االتهابی می شود.
• بهبود میکروسیرکولاسیون: مکش ایجاد شده جریان خون موضعی را افزایش می دهد و به رفع انسداد عروقی کمک می کند.
• دفع مواد سمی: خونی که در حجامت تر خارج می شود، حاوی سطوح بالاتری از مواد زائد، اسید اوریک و کلسترول نسبت به خون وریدی است.
• تحریک نقاط آکوپاتکچر: نقاط حجامت در بسیاری از موارد بر نقاط طب سوزنی منطبق هستند و تحریک آن ها اثرات درمانی مشخصی دارد.
• تنظیم سیستم عصبی خودکار: حجامت سیستم پاراسمپاتیک را فعال می کند که به کاهش درد و التهاب کمک می کند.
• آزاد سازی اندورفین: فرآیند حجامت باعث ترشح اندورفین ها و انکفالین ها می شود که مسکن های طبیعی بدن هستند.

بخوانید: طب چینی در درمان بواسیر [گیاهان دارویی + طب سوزنی + رژیم]

حجامت و درمان هموروئید

رابطه حجامت با هموروئید از دیدگاه طب سنتی

در طب سنتی ایرانی و اسلامی، هموروئید ناشی از تجمع “خون فاسد” و “اخلاط سوداوی” در ناحیه لگن و وریدهای مقعدی شناخته می شود. حکیمان بزرگی مانند ابن سینا، رازی و جرجانی در آثار خود به تفصیل درباره درمان بواسیر با حجامت نوشته اند.

ابن سینا در کتاب “قانون در طب” تاکید کرده که حجامت در نقاط مشخصی از بدن باعث انحراف خون از وریدهای متورم مقعد شده و به تخلیه احتقان وریدی کمک می کند. رازی نیز در کتاب “الحاوی” حجامت را یکی از ارکان اصلی درمان بواسیر دانسته است.

مکانیسم اثر حجامت در درمان هموروئید

حجامت از چندین مسیر مختلف در بهبود هموروئید موثر است:

1. کاهش احتقان وریدی

اصلی ترین مکانیسم اثر حجامت در درمان هموروئید، کاهش احتقان وریدی در ناحیه لگن و مقعد است. هموروئید در اصل نتیجه تجمع بیش از حد خون در وریدهای هموروئیدال است. وقتی حجامت در نقاط مناسب انجام می شود، خون اضافی از ناحیه لگن تخلیه شده و فشار وارد بر وریدهای متورم کاهش می یابد. این مکانیسم مشابه عمل “خون گیری درمانی” (Phlebotomy) است که در پزشکی مدرن نیز برای بعضی بیماری ها مانند پلی سیتمی ورا استفاده می شود.

2. کاهش التهاب

تحقیقات نشان داده اند که حجامت باعث کاهش سطح مارکرهای التهابی مانند CRP (پروتئین واکنشی C)، اینترلوکین 6 و TNF-alpha می شود. از طرف دیگر، سطح سایتوکاین های ضد التهابی مانند اینترلوکین 10 افزایش می یابد. این تغییرات باعث کاهش التهاب در بافت هموروئیدال و در نتیجه کاهش تورم، درد و خونریزی می شود.

3. بهبود گردش خون موضعی

مکش ایجاد شده توسط بادکش باعث افزایش جریان خون شریانی به ناحیه تحت درمان و همزمان تسهیل بازگشت خون وریدی می شود. این بهبود گردش خون باعث رساندن اکسیژن و مواد مغذی بیشتر به بافت آسیب دیده شده و فرآیند ترمیم بافتی را تسریع می کند. همچنین بازگشت بهتر خون وریدی مستقیما به کاهش احتقان وریدهای هموروئیدال کمک می کند.

4. تنظیم فشار داخل شکمی

حجامت با تاثیر بر سیستم عصبی خودکار و تنظیم تونوس عضلات شکمی و لگنی، به کاهش فشار داخل شکمی کمک می کند. فشار بالای داخل شکمی یکی از عوامل اصلی تشدید هموروئید است و کاهش آن نقش مهمی در بهبود علائم دارد.

5. دفع مواد سمی و متابولیت های التهابی

خونی که در حجامت تر خارج می شود حاوی غلظت بالایی از مواد زائد متابولیک، رادیکال های آزاد و واسطه های التهابی است. دفع این مواد بار سمی بدن را کاهش می دهد و محیط مساعدتری برای ترمیم بافت ایجاد می کند.

6. اثر ضد دردی

حجامت از طریق چندین مکانیسم اثر ضد دردی اعمال می کند:

• آزاد سازی اندورفین و انکفالین مسکن های طبیعی بدن
• فعال سازی سیستم مهار درد نزولی در نخاع
• تحریک گیرنده های مکانیکی پوست که بر اساس نظریه دروازه درد سیگنال های درد را مهار می کنند
• کاهش سطح ماده که یک انتقال دهنده عصبی درد است

7. تقویت سیستم ایمنی موضعی

حجامت باعث افزایش فعالیت سلول های ایمنی مانند ماکروفاژها و لنفوسیت ها در ناحیه تحت درمان می شود. این سلول ها نقش مهمی در پاکسازی بافت آسیب دیده و شروع فرآیند ترمیم دارند.

بخوانید: معرفی 6 عمل بواسیر به همراه هزینه آن در سال 1404

نقاط حجامت برای درمان هموروئید

انتخاب نقاط حجامت در درمان هموروئید بسیار حائز اهمیت است و باید توسط حجامت گر مجرب و آشنا به آناتومی انجام شود. نقاط اصلی عبارتند از:

نقاط اولیه و اصلی:

1. کاهل (بین 2 کتف): این نقطه که در طب سنتی به آن “ام مغیث” (مادر شفا) گفته می شود، مهم ترین نقطه حجامت در بدن است. تحریک این نقطه اثر سیستمیک بر گردش خون دارد و به تنظیم عملکرد کل سیستم عروقی کمک می کند. از نظر آناتومی، این نقطه بر روی عضله ذوزنقه ای و در محاذات زائده خاری مهره 7 سینه ای قرار دارد.

2. اخدعین (2 طرف پشت گردن): این 2 نقطه در حاشیه خلفی عضله جناغی ـ چنبری ـ پستانی  قرار دارند. حجامت در این نقاط به کاهش پرخونی و احتقان عمومی بدن کمک می کند.

نقاط اختصاصی هموروئید:

1. ناحیه خاجی: این ناحیه مستقیما بالای مقعد و بر روی استخوان خاجی قرار دارد. حجامت در این نقطه تاثیر مستقیم بر گردش خون ناحیه لگن و مقعد دارد. اعصاب خاجی (S2, S3, S4) که عصب دهی ناحیه مقعد را بر عهده دارند از این ناحیه خارج می شوند و تحریک آن ها اثرات ضد دردی و ضد التهابی موضعی ایجاد می کند.
2. ناحیه دنبالچه: حجامت در نزدیکی دنبالچه تاثیر مستقیم بر وریدهای هموروئیدال دارد.
3. ناحیه کمری: حجامت در ناحیه مهره های کمری 4 و 5 (L4, L5) به بهبود جریان خون لگنی و کاهش فشار بر وریدهای ناحیه تحتانی کمک می کند.

نقاط کمکی:

1. پشت ساق پا: در طب سنتی این نقطه برای درمان مشکلات ناحیه لگن و مقعد استفاده می شود.
2. ناحیه ورک (باسن): حجامت در عضلات سرینی به بهبود جریان خون در ناحیه لگن کمک می کند.

بخوانید: آیا درمان بواسیر با زالو ممکن است؟ آموزش درمان

شواهد علمی و تحقیقاتی

تحقیقات متعددی اثر بخشی حجامت در درمان هموروئید را بررسی کرده اند:

مطالعات بالینی:

یک مطالعه بالینی که در مجله Journal of Traditional and Complementary Medicine منتشر شد، نشان داد بیمارانی که حجامت تر دریافت کردند، بعد از 4 هفته کاهش قابل توجهی در شدت درد، خونریزی و تورم هموروئید نشان دادند. در این مطالعه، 78 درصد بیماران بهبود قابل توجه و 45 درصد بهبود کامل علائم را گزارش کردند.

مطالعه دیگری که در مصر انجام شد، اثر حجامت را بر 60 بیمار مبتلا به هموروئید درجه 1 و 2 بررسی کرد. نتایج نشان داد که بعد از 3 جلسه حجامت با فاصله 2 هفته ای، 70 درصد بیماران کاهش معنادار در خونریزی و 65 درصد کاهش قابل توجه درد را تجربه کردند.

مطالعات آزمایشگاهی:

بررسی خون خارج شده از حجامت در بیماران هموروئیدی نشان داده که این خون حاوی سطوح بالاتری از واسطه های التهابی مانند پروستاگلاندین E2 و لکوترین B4 نسبت به خون وریدی طبیعی است. این یافته تایید می کند که حجامت به دفع موثر واسطه های التهابی از بدن کمک می کند.

بخوانید: آیا درمان بواسیر با تریاک یا شیره آن ممکن است؟

مراحل انجام حجامت

• ضدعفونی: تمیز کردن ناحیه با بتادین یا کلرهگزیدین برای جلوگیری از عفونت
• مکش اولیه: قرار دادن بادکش و ایجاد خلأ برای تجمع خون در سطح پوست
• شرط زدن : ایجاد 5-15 خراش سطحی با تیغ استریل (عمق 1-2 میلی‌متر، طول 1-2 سانتی‌متر)
• مکش ثانویه : قرار دادن مجدد بادکش برای خروج خون؛ تکرار 2-3 بار تا خون روشن شود
• ضدعفونی و بانداژ: تمیز کردن نهایی و پوشاندن با بانداژ استریل یا عسل طبیعی

تعداد و فواصل جلسات

برای درمان هموروئید، پروتکل زیر پیشنهاد می شود:

• فاز حاد: 2 جلسه حجامت با فاصله 2 هفته ای
• فاز تثبیت: 1 جلسه در ماه
• فاز نگهداری: 1 جلسه هر 2 تا 3 ماه برای جلوگیری از عود

البته این پروتکل بسته به شدت بیماری و پاسخ فرد به درمان، توسط حجامت گر تنظیم می شود.

بخوانید: علت و درمان بواسیر در طب بوعلی سینا چیست؟

مراقبت های بعد از حجامت

مراقبت های فوری (24 ساعت اول)

• از حمام رفتن و خیس کردن محل حجامت به مدت 24 ساعت خودداری کنید
• از فعالیت بدنی شدید پرهیز کنید
• غذاهای سبک و مغذی مصرف کنید
• آب فراوان بنوشید (حداقل 8 لیوان در روز)
• از مصرف غذاهای تند، شور و چرب خودداری کنید
• محل حجامت را تمیز و خشک نگه دارید

مراقبت های کوتاه مدت (1 هفته)

• روزانه محل حجامت را با محلول ضدعفونی ملایم تمیز کنید
• از قرار دادن محل حجامت در معرض نور مستقیم آفتاب خودداری کنید
• از پوشیدن لباس های تنگ در ناحیه حجامت شده اجتناب کنید
• مصرف میوه و سبزیجات تازه را افزایش دهید
• از لبنیات و پروتئین کافی استفاده کنید تا فرآیند ترمیم تسریع شود

علائم هشدار دهنده

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، فورا به پزشک مراجعه کنید:

• قرمزی، تورم یا ترشح چرکی از محل حجامت
• تب بالای 38.5 درجه سانتی گراد
• درد شدید و فزاینده در محل حجامت
• خونریزی مداوم از محل خراش ها

بخوانید: آمبولیزاسیون هموروئید جدیدترین و موثرترین درمان هموروئید + ویدیو

چه کسانی نباید حجامت انجام دهند؟

ممنوعیت های مطلق

• اختلالات انعقادی شدید: بیماران مبتلا به هموفیلی یا سایر اختلالات خونریزی نباید حجامت تر انجام دهند.
• مصرف داروهای ضد انعقاد: بیمارانی که وارفارین، هپارین یا داروهای ضد انعقاد نسل جدید (DOACs) مصرف می کنند.
• کم خونی شدید: هموگلوبین زیر 8 گرم بر دسی لیتر ممنوعیت مطلق برای حجامت تر است.
• بارداری: به ویژه در 3 ماهه اول و سوم، حجامت تر توصیه نمی شود.
• سرطان های فعال و در حال درمان
• نارسایی شدید کبد یا کلیه
• بیماری های عفونی پوستی در محل حجامت

برای افراد زیر پیشنهاد نمی شود

• دیابت کنترل نشده: بیماران دیابتی با قند خون بالا ترمیم زخم ضعیف تری دارند.
• فشار خون بالای کنترل نشده: ابتدا باید فشار خون کنترل شود.
• سالمندان بالای 70 سال: با احتیاط بیشتر و تحت نظارت پزشک انجام شود.
• افراد با سابقه غش یا افت فشار خون

چه کسانی بیشترین بهره را از حجامت می برند؟

بر اساس تجربیات بالینی و مطالعات انجام شده، حجامت در موارد زیر بیشترین اثر بخشی را دارد:

• هموروئید درجه 1 و 2: بالاترین نرخ بهبود (80 تا 90 درصد)
• هموروئید درجه 3 بدون عوارض: نرخ بهبود خوب (60 تا 70 درصد) به ویژه در ترکیب با سایر روش ها
• هموروئید خارجی بدون ترومبوز: نرخ بهبود مناسب (65 تا 75 درصد)
• بیمارانی که نمی خواهند یا نمی توانند جراحی انجام دهند
• بیمارانی که به درمان های دارویی پاسخ کافی نداده اند

بخوانید: معرفی پماد آنوسل معجزه درمان بواسیر و شقاق مقعدی

نظر پزشکان کلینیک التیام نشیمنگاه درباره درمان بواسیر با حجامت

پزشکان متخصص کلینیک التیام نشیمنگاه بر این باورند که حجامت یک روش درمانی سنتی و ریشه دار است که در طول تاریخ برای درمان بیماری های مختلف از جمله بواسیر استفاده شده است. این روش در بعضی افراد پاسخگو بوده و می تواند تا حدی در تسکین علائم هموروئید موثر باشد.

با این حال، در عصر پیشرفت های پزشکی و با وجود روش های علمی، مدرن و اثبات شده مانند لیزر هموروئید، توصیه پزشکان کلینیک التیام نشیمنگاه استفاده از روش های نوین درمانی است. دلایل این توصیه عبارتند از:

• اثربخشی بالاتر و اثبات شده علمی
• عوارض جانبی کمتر
• دوره نقاهت کوتاه تر
• نرخ عود پایین تر

درمان هموروئید در کلینیک التیام نشیمنگاه

در کلینیک التیام نشیمنگاه، لیزر هموروئید توسط تیم مجرب جراحان عمومی و فوق تخصص کولورکتال انجام می شود. این متخصصان با سال ها تجربه در درمان بیماری های آنورکتال، بهترین روش درمانی را متناسب با شرایط هر بیمار انتخاب می کنند و از پیشرفته ترین تجهیزات لیزری برای درمان استفاده می نمایند.

منبع: این مقاله از منابع علمی و معتبر ایرانی و خارجی نوشته شده است و مورد بازبینی پزشک قرار گرفته است.