شقاق مقعدی یک ترک یا زخم دردناک در پوست ناحیه مقعد است که در بالای خط دندانه ای قرار می گیرد. این مشکل یکی از شایع ترین بیماری های ناحیه مقعد به شمار می رود و درد شدیدی هنگام اجابت مزاج ایجاد می کند. عبور مدفوع سفت، یبوست مزمن و اسهال مکرر از علل اصلی ایجاد شقاق هستند. خبر خوب این است که امروزه روش های درمانی غیر جراحی موثری برای این مشکل وجود دارد و بسیاری از بیماران بدون نیاز به جراحی بهبود پیدا می کنند.
یک مطالعه جدید روی 120 بیمار مبتلا به شقاق نشان داد که استفاده از اسپری پروکتو-زک همراه با مصرف فیبر محلول و پروبیوتیک خوراکی، در کنار رژیم غذایی پر فیبر و بدون گلوتن و لاکتوز، نتایج درخشانی دارد. در این مطالعه 62 بیمار بعد از 4 هفته و 49 بیمار دیگر بعد از 8 هفته به طور کامل بهبود یافتند. این یعنی حدود 95 درصد بیماران بدون جراحی درمان شدند. تنها عارضه گزارش شده سوزش خفیف پوست بود که در 20 نفر دیده شد و پس از پایان درمان خود به خود برطرف شد.
شقاق مقعدی چیست؟
شقاق مقعدی یک ترک طولی یا بیضی شکل در پوست ناحیه مقعد است. این بیماری یکی از شایع ترین مشکلات ناحیه مقعد است و به دو نوع حاد و مزمن (بیش از 8 تا 12 هفته) تقسیم می شود. علائم اصلی شامل درد شدید به ویژه هنگام اجابت مزاج و خونریزی است. حدود 90 درصد شقاق ها در دیواره خلفی مقعد ایجاد می شوند و محل های دیگر کمتر درگیر می شوند.
عوامل ایجاد شقاق
عوامل متعددی در ایجاد شقاق نقش دارند: یبوست، اسهال، سابقه جراحی مقعد، رابطه جنسی مقعدی، زایمان طبیعی، درماتیت آلرژیک، پسوریازیس ناحیه مقعد، اختلال فلور باکتریایی در اثر مصرف طولانی آنتی بیوتیک، بیماری های التهابی روده مانند کرون، بدخیمی ها مانند لوسمی، بیماری های گرانولوماتوز مانند سارکوئیدوز و سل، و عفونت هایی مانند HIV و تبخال تناسلی.
نگاهی به درمان های شقاق
درمان شقاق شامل روش های جراحی و غیر جراحی است. نکته مهم این است که درمان نباید فقط به روش های موضعی محدود شود و باید نگاه جامعی به مشکل داشته باشیم. تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی پر فیبر و درمان بیماری های زمینه ای اهمیت زیادی دارند. روش های غیر جراحی شامل مسدودکننده های کانال کلسیم موضعی مانند دیلتیازم 2 درصد، نیتروگلیسیرین 2 درصد، تزریق بوتاکس، حمام سیتز، بی حس کننده های موضعی مانند ژل لیدوکائین 2 درصد و شیاف های ضد التهاب هستند. در موارد مزمن که به درمان غیر جراحی پاسخ نمی دهند، اسفنکتروتومی جانبی داخلی (LIS) استاندارد طلایی جراحی است. البته طبق مطالعات، 20.3 درصد بیماران بعد از این جراحی درجاتی از بی اختیاری مدفوع را تجربه می کنند.
درباره این روش موثر غیر جراحی درمان شقاق
یکی از روش های نوین درمان با اسپری پروکتوزک، پروبیوتیک و فیبرنامحلول است. این درمان بر پایه تحریک گیرنده های TRPM8 عمل می کند که در انتهای اعصاب و عضلات صاف ناحیه مقعد قرار دارند. وقتی این گیرنده ها تحریک می شوند، آنزیم cNOS فعال شده و تولید اکسید نیتریک از ال-آرژینین افزایش می یابد. اکسید نیتریک باعث گشاد شدن رگ های خونی، شل شدن عضلات صاف، کاهش گرفتگی اسفنکتر داخلی و در نتیجه بهبود خون رسانی به ناحیه و ترمیم زخم می شود. جالب است بدانید که در سال 2021 دیوید جولیوس و آردم پاتاپوتین به خاطر کشف همین گیرنده های سلولی جایزه نوبل پزشکی دریافت کردند.
نکته مهم پزشک: در ایران اسپری پروکتوزک موجود نیست می توان به جای آن از ژل ونوپلنت پروکتوژل می توان استفاده کرد که اثری مشابه پروکتوزک را دارد. و در داروخانه های ایران نیز موجود است.
راهنمای کامل درمان شقاق مقعدی به این روش
قدم اول: اسپری پروکتوزک
هر روز یک بار، 8 اسپری به ناحیه مقعد بزنید. بهترین زمان بعد از اجابت مزاج و شستشوی ناحیه است. این کار را حداقل 20 روز متوالی انجام دهید و درمان را قطع نکنید. تداوم مصرف برای اثربخشی این دارو بسیار مهم است.
قدم دوم: مصرف فیبر محلول
هر روز یک ساشه فیبر محلول را در یک لیوان آب حل کنید و بنوشید. فیبر باعث نرم شدن مدفوع می شود و فشار روی زخم را کاهش می دهد.
قدم سوم: پروبیوتیک خوراکی
هر روز یک عدد کپسول یا ساشه پروبیوتیک مصرف کنید. پروبیوتیک فلور باکتریایی روده را تنظیم می کند و به بهبود عملکرد گوارش کمک می کند.
رژیم غذایی
غذاهایی که باید بخورید:
- سبزیجات تازه: کاهو، خیار، کدو، اسفناج
- میوه های تازه: سیب، گلابی، پرتقال، کیوی
- حبوبات: عدس، نخود، لوبیا
- غلات کامل: نان سبوس دار، برنج قهوه ای، جو
- آب فراوان: حداقل 8 لیوان در روز
غذاهایی که نباید بخورید:
- نان سفید و برنج سفید
- شیر و لبنیات (بدون لاکتوز مجاز است)
- غذاهای حاوی گلوتن مانند ماکارونی معمولی
- غذاهای تند و ادویه دار
- فست فود و غذاهای فرآوری شده
برنامه روزانه شما
- صبح مصرف پروبیوتیک همراه صبحانه پر فیبر
- طول روز نوشیدن 8 لیوان آب + فیبر محلول
- بعد از اجابت مزاج شستشوی ناحیه + 8 اسپری پروکتو-زک
نکات مهم
- درمان را قطع نکنید حتی اگر زودتر احساس بهبودی کردید
- حداقل 20 روز درمان را ادامه دهید
- از یبوست جلوگیری کنید چون فشار مدفوع سفت باعث بدتر شدن زخم می شود
- از زور زدن هنگام اجابت مزاج خودداری کنید
- ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید
بخوانید: درمان شقاق مقعدی با لیزر
هدف این روش درمان شقاق
هدف از این مطالعه ارائه تجربیات و مشاهدات ما در درمان غیر جراحی شقاق حاد و مزمن با استفاده از درمان گیرنده ای شامل اسپری پروکتوزک، فیبر محلول و پروبیوتیک خوراکی است.
در این مطالعه طی 3 ماه، 120 بیمار مبتلا به شقاق مقعدی با سن 18 تا 45 سال بررسی شدند. از این تعداد 70 نفر زن (58 درصد) و 50 نفر مرد (42 درصد) بودند. اکثریت بیماران یعنی 80 درصد مبتلا به شقاق مزمن بودند و برخی از آن ها سابقه درمان های قبلی مانند نیترات ها و دیلتیازم را داشتند.
همه بیماران یک پروتکل درمانی ترکیبی دریافت کردند که شامل:
- اسپری پروکتوزک ممتول بریر (8 اسپری یک بار در روز به مدت 2 بسته)
- فیبر محلول خوراکی و پروبیوتیک
- رژیم غذایی پر فیبر بدون گلوتن و بدون لاکتوز
بخوانید: هزینه درمان شقاق با لیزر چقدر است؟
نتایج جالب و موثر این روش درمانی
نتایج این مطالعه بسیار امیدوارکننده بود:
- 62 بیمار (51.7 درصد) بعد از 4 هفته درمان به طور کامل بهبود یافتند
- 49 بیمار دیگر (40.8 درصد) بعد از 8 هفته به بهبود کامل رسیدند
- 6 بیمار (5 درصد) بعد از 3 ماه بهبود نسبی داشتند و زخم به طور کامل ترمیم نشد
- 3 بیمار (2.5 درصد) برای ویزیت پیگیری مراجعه نکردند
در مجموع بیش از 92 درصد بیماران به بهبود کامل دست یافتند.
