یبوست یکی از مشکلات شایع گوارشی است که می تواند با علائمی مانند دفع مدفوع سفت، زور زدن هنگام دفع، احساس تخلیه ناکامل و کاهش دفعات اجابت مزاج همراه باشد.
درمان یبوست به علت و شدت آن بستگی دارد. در کنار اصلاح تغذیه، مصرف آب، افزایش فعالیت بدنی و استفاده از داروهای مناسب، بعضی روغن ها نیز می توانند در بهبود دفع مدفوع نقش داشته باشند.
در این مقاله قصد داریم روغن های مناسب برای درمان یبوست را معرفی کنیم و توضیح دهیم که کدام روغن ها می توانند تاثیر مناسبی داشته باشند. استفاده از روغن ها برای یبوست به 2 شکل مطرح می شود:
- مصرف خوراکی
- استفاده مقعدی به شکل تنقیه یا انما
در ادامه با کلینیک التیام نشیمنگاه همراه باشید.
اهمیت درمان یبوست چیست؟
یبوست تنها به معنای کم شدن دفعات دفع نیست. سفتی مدفوع، زور زدن و تخلیه ناکامل نیز از نشانه های مهم یبوست هستند.
اگر یبوست ادامه پیدا کند، فشار هنگام دفع افزایش پیدا می کند و این مسئله می تواند مشکلات ناحیه مقعد را تشدید کند.
در افراد مستعد، زور زدن و دفع مدفوع سفت می تواند با مشکلاتی مانند شقاق مقعدی و هموروئید همراه شود.
خطرات عدم درمان یبوست
یبوست طولانی مدت می تواند مشکلات زیر را ایجاد یا تشدید کند:
- مدفوع بسیار سفت و دفع دردناک
- شقاق مقعدی
- تشدید هموروئید
- تجمع و گیر کردن مدفوع
- نفخ و احساس پری شکم
- درد و ناراحتی شکمی
- اختلال در کیفیت زندگی
- بی اختیاری مدفوع در برخی موارد شدید و طولانی مدت
اگر یبوست ناگهانی و شدید باشد یا همراه با درد شدید شکم، استفراغ، خونریزی قابل توجه، تب یا عدم دفع گاز باشد، درمان خانگی مناسب نیست و باید علت توسط پزشک بررسی شود.
نقش روغن ها در درمان یبوست
روغن ها از چند مسیر می توانند به دفع کمک کنند.
برخی روغن ها خاصیت روان کننده دارند و باعث می شوند عبور مدفوع از روده آسان تر شود. بعضی چربی ها نیز می توانند بر حرکات دستگاه گوارش و قوام مدفوع تاثیر بگذارند.
با این حال، همه روغن ها اثر ملین اثبات شده ندارند و مصرف مقدار زیاد روغن به معنی درمان بهتر یبوست نیست.
مقالات در مورد یبوست:
موثرترین میوه ها و سبزیجات برای درمان یبوست مزمن
عملکرد روغن خوراکی در رفع یبوست
روغن خوراکی می تواند از طریق افزایش چربی موجود در دستگاه گوارش، تغییر قوام محتویات روده و تاثیر بر حرکات روده به دفع کمک کند.
البته اثر روغن های غذایی با داروهای ملین استاندارد یکسان نیست. در درمان یبوست، افزایش فیبر و مایعات و در صورت نیاز استفاده از ملین های مناسب جایگاه مشخص تری دارند.
لیست روغن های خوراکی برای درمان یبوست و نحوه مصرف
1. روغن زیتون فرابکر
روغن زیتون یکی از روغن هایی است که برای یبوست شواهد انسانی دارد. مطالعات بالینی نشان داده اند که مصرف روغن زیتون می تواند با بهبود برخی علائم یبوست و قوام مدفوع همراه باشد.
نکات کاربردی:
- می توان آن را همراه غذا مصرف کرد.
- اضافه کردن روغن زیتون به سالاد و غذا روش ساده ای برای استفاده از آن است.
- در برخی مطالعات، مصرف روزانه 2 قاشق غذاخوری بررسی شده است.
- مصرف زیاد می تواند باعث دریافت کالری بالا یا ناراحتی گوارشی شود.
2. روغن بذر کتان
روغن بذر کتان نیز در مطالعات مربوط به یبوست بررسی شده است و در برخی افراد می تواند به بهبود علائم یبوست کمک کند.
نکات کاربردی:
- می توان مقدار مناسبی از آن را همراه غذا استفاده کرد.
- روغن بذر کتان با خود دانه کتان یکسان نیست.
- دانه کتان علاوه بر چربی، فیبر نیز دارد؛ بنابراین از نظر اثر بر یبوست با روغن آن تفاوت دارد.
3. روغن معدنی
روغن معدنی یا Mineral Oil یک ماده روان کننده مدفوع است و با کاهش اصطکاک و نرم کردن مدفوع می تواند دفع را آسان تر کند.
اما این روغن با روغن های غذایی مانند زیتون تفاوت دارد و مصرف خودسرانه آن توصیه نمی شود.
مصرف طولانی مدت می تواند با عوارضی مانند اختلال در جذب ویتامین های محلول در چربی و در صورت ورود به ریه، پنومونی چربی همراه باشد.
نکته مهم: روغن معدنی را نباید صرفا به دلیل ملین بودن، بدون توجه به شرایط فرد مصرف کرد.
4. روغن کرچک
روغن کرچک خاصیت ملین دارد و می تواند حرکات روده را تحریک کند.
اما به دلیل احتمال ایجاد گرفتگی شکم، اسهال و اختلال آب و الکترولیت، برای مصرف مداوم گزینه مناسبی نیست.
نکته کاربردی: روغن کرچک را نباید به عنوان یک روغن غذایی روزانه برای درمان یبوست در نظر گرفت.
5. سایر روغن های خوراکی
روغن هایی مانند روغن نارگیل، کنجد، آفتابگردان و ذرت می توانند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشند، اما شواهد بالینی کافی برای اینکه آنها را به عنوان درمان اختصاصی یبوست معرفی کنیم وجود ندارد.
بنابراین نباید اثر ملین اثبات شده را به همه روغن های خوراکی نسبت داد.
جمع بندی روغن های خوراکی
- روغن زیتون فرابکر: شواهد انسانی برای بهبود برخی علائم یبوست دارد.
- روغن بذر کتان: در برخی مطالعات باعث بهبود علائم یبوست شده است.
- روغن معدنی: یک ملین روان کننده است، اما مصرف آن باید با توجه به عوارض و شرایط فرد انجام شود.
- روغن کرچک: ملین محرک است و برای مصرف مداوم مناسب نیست.
- روغن های غذایی دیگر: برای درمان اختصاصی یبوست شواهد کافی ندارند.
تنقیه و انما روغن ها؛ چقدر موثر هستند؟
انما یا تنقیه یعنی وارد کردن یک محلول از طریق مقعد به قسمت پایینی روده.
هدف از انما در یبوست این است که مدفوع موجود در قسمت انتهایی روده نرم یا روان شود و تخلیه راحت تر انجام گیرد.
اثر انما می تواند سریع تر از برخی روش های خوراکی باشد، زیرا محلول مستقیما وارد قسمت انتهایی روده می شود.
با این حال، انما بیشتر برای تخلیه مدفوع در قسمت انتهایی روده کاربرد دارد و علت اصلی یبوست مزمن را درمان نمی کند.
به همین دلیل استفاده مکرر از انما بدون پیدا کردن علت یبوست توصیه نمی شود.
مقالات در مورد یبوست:
یبوست باعث چه بیماری های می شود؟
شیاف گلیسیرین برای درمان یبوست، هموروئید و شقاق (دستور مصرف)
کدام روغن ها برای انما و تنقیه مناسب است؟
روغن معدنی
روغن معدنی از روغن هایی است که به شکل تنقیه در درمان یبوست و گیر کردن مدفوع استفاده شده است.
این ماده با روان کردن مدفوع می تواند به خروج آن کمک کند.
اما استفاده نادرست یا مکرر از انما می تواند باعث تحریک و آسیب ناحیه مقعد و اختلال در عملکرد طبیعی دفع شود.
- Mineral Oil (روغن مینرال / روغن معدنی)
- Liquid Paraffin (پارافین مایع)
- Paraffinum Liquidum (پارافینوم لیکوئیدوم)
عوارض انما روغن
استفاده نادرست از انما می تواند عوارضی ایجاد کند، از جمله:
- تحریک مخاط رکتوم
- درد و سوزش مقعد
- آسیب بافتی در صورت ورود نادرست وسیله
- خونریزی
- تشدید شقاق یا هموروئید
- وابستگی به روش های تحریک کننده برای دفع
- اختلال آب و الکترولیت در برخی انواع انما
- خطر عوارض جدی در صورت استفاده نادرست یا مکرر
به همین دلیل، در افرادی که درد، خونریزی، بیماری های مقعدی یا یبوست شدید دارند، انتخاب نوع انما بهتر است پس از ارزیابی پزشک انجام شود.
امکان ترکیب هر دو روش هست؟
از نظر درمانی ممکن است پزشک در شرایط خاص از روش های مختلف برای درمان یبوست استفاده کند، اما ترکیب خودسرانه آنها توصیه نمی شود.
اگر یبوست شدید باشد، استفاده همزمان از چند روش ملین می تواند احتمال اسهال، گرفتگی شکم، کم آبی و سایر عوارض را افزایش دهد.
بهتر است ابتدا مشخص شود یبوست به دلیل کمبود فیبر و مایعات، مصرف دارو، اختلال حرکات روده، اختلال کف لگن یا تجمع مدفوع ایجاد شده است.
مقالات در مورد یبوست:
قوی ترین ملین برای درمان یبوست (شربت، قرص، ملین گیاهی)
دیگر روش های موثر در درمان یبوست
افزایش فیبر غذایی
مصرف سبزیجات، میوه ها، حبوبات، غلات کامل و فیبرهای محلول مانند پسیلیوم می تواند به افزایش حجم و بهبود قوام مدفوع کمک کند.
افزایش فیبر باید همراه با مصرف مناسب مایعات باشد.
مصرف مایعات کافی
کمبود مایعات می تواند مدفوع را سفت تر کند. میزان مناسب مایعات به شرایط بدنی، بیماری های زمینه ای و میزان فعالیت فرد بستگی دارد.
فعالیت بدنی
پیاده روی و فعالیت منظم می تواند به بهبود حرکات روده کمک کند.
استفاده از ملین های مناسب
اگر اصلاح سبک زندگی کافی نباشد، پزشک می تواند از داروهای ملین استفاده کند.
ملین های اسمزی مانند پلی اتیلن گلیکول از گزینه های مورد استفاده در درمان یبوست هستند.
نتیجه گیری
روغن ها می توانند در برخی افراد به بهبود یبوست کمک کنند، اما همه روغن ها اثر یکسانی ندارند.
در میان روغن های خوراکی، روغن زیتون فرابکر و روغن بذر کتان شواهد انسانی برای بهبود برخی علائم یبوست دارند.
روغن معدنی نیز خاصیت روان کننده دارد، اما به دلیل عوارض احتمالی باید با احتیاط مصرف شود.
در مورد انما و تنقیه روغنی نیز نباید تصور کرد که هر روغن خوراکی برای استفاده مقعدی مناسب است. نوع ماده، مقدار، روش استفاده و شرایط فرد اهمیت زیادی دارد.
اگر یبوست مکرر، طولانی مدت یا همراه با درد و خونریزی است، بهتر است به جای درمان موقتی، علت اصلی مشکل بررسی شود.
